است كه پس از مرگ از آنها سلب خواهد شد 2 - مقصود اين باشد كه چنين اخلاقى باقتضاء سرشت و طينت آنها نيست و از جهت امتزاج و مخلوط شدن خاك و طينت و گل خلقت آنها با طينت مؤمنان است كه در بعضى از اخبار وارد شده و شرح اين مطالب در جاى خود گفته شده 3 - و يا به اين معنا كه چنين اخلاق پسنديده چون مطابق عقائد و نيت‌هاى فاسد آنها نيست فقط براى حفظ مصالح ديگران به آنها داده شده پس مثل اينكه بعاريت به آنها داده شده . البته اين چند وجه قريب بهم هستند . 12 - كافى . على بن ابراهيم . . . از ابن كامل از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود اذا خالطت الناس فان استطعت ان لا تخالط احدا من الناس الا كانت يدك العليا عليه فافعل . . . هنگامى كه مردم در ارتباط و اختلاط هستى اگر در برخورد با هر كس بتوانى دستت بالا دست او باشد پس چنين كن كه ممكن است بنده در عبادتش تقصير و كوتاهى داشته باشد ولى چون داراى حسن خلق است خداوند مهربان او را از جهت همين خوش خلقى بدرجهء روزه‌دارى كه روزه‌هاى مستحبى بگيرد و شبها بعبادت بپردازد برساند . بيان . لفظ العليا مؤنث اعلى است و خبر كانت و كلمهء عليه متعلق به عليا است و معرفه آمدن عليا مفيد حصر است فافعل يعنى احسان تو بيشتر يا برخورد تو بهتر باشد كه البته معناى اول مناسب‌تر است . يعنى تو احسان‌كننده باش و يا احسان تو بيشتر از طرف باشد نه اينكه به عكس باشد و ممكن است لفظ عليا صفت يد باشد و عليه خبر كانت باشد به اين معنا كه دست بخشنده تو بر طرف فيض بدهد و يا برتر از او باشد ولى معناى اولى بهتر است و در كتاب زهد ابن سعيد ( يدك عليه العليا ) كه لفظ عليه مقدم است . در نهايه گفته . در حديث است اليد العليا خير من اليد السفلى دست بالاتر بهتر از دست پائين‌تر است دست بالاتر يعنى دستى كه از سؤال عمر روايت شده و نيز به معناى دست بخشنده روايت شده و گفته شده عليا يعنى بخشنده و سفلى دست‌گيرنده و يا دست امساك‌كننده . و مرحوم سيد مرتضى در كتاب غرر و درر گفته است : يد يعنى نعمت و بخشش و استعمال يد به اين معنا ميان عرب شايع و متداول است كه بنا بر اين معناى حديث چنين مىشود بخشش بزرگ و زياد بهتر از بخشش و عطاى اندك است كه حضرت با اين تعبير مختصر و زيبا مسلمانان را ترغيب باخلاق كريمه و وادار باحسان و بخشش فرموده و علتى كه در ذيل اين حديث آمده كه فرمود ( ممكن است بنده در عبادتش كوتاهى داشته باشد . . . ) بر اين اساس است كه كرم و احسان از اخلاق نيكو است و يا از لوازم آن است . 13 - كافى . عده‌اى از مشايخ . . . از بحر سقا و كه حضرت صادق عليه السّلام به من فرمود يا بحر حسن الخلق يسر . . . اى بحر خوش خلقى موجب آسايش و راحتى است سپس فرمود آيا